Ukryte Skarby Powila - Historia regionu

Powile - wspóczesny region geograficzny obejmujcy obszary nad doln Wis, na jej wschodnim brzegu. Obszar ten obecnie znajduje si na terenie historycznej Pomezanii (sigajcej od Wisy po Pask)

Wspóczesne jednostki terytorialne zaliczane do Powila:

  • poudniowo-wschodnia cz woj. pomorskiego → powiaty: kwidzyski, sztumski oraz czciowo malborski;
  • ponocno-zachodnia cz woj. warmisko-mazurskiego → powiat elblski, pónocne gminy powiatu ostródzkiego (Morg, Madyty, Miomyn i Miakowo), powiat iawski bez gminy Lubawa.

Region Powile graniczy od pónocy z uawami, od wschodu z Warmi, od zachodu z Kociewiem, od poudnia z regionem Ziemi Chemiskiej. S to obszary pooone na pónoc od Grudzidza i na poudnie od uaw Wilanych. Wisa oraz Nogat oddzielaj na zachodzie Powile od Pomorza (Kociewie, Kaszuby, uawy).

Powile to bardzo interesujcy teren do uprawiania turystyki kulturowej. Wielonarodowa tradycja, pikne zabytki, ciekawe miejsca –  wszystko to czeka na odkrycie.

O Powilu

Okrelenie Powile nie ma uzasadnienia historycznego, jednake jest wspóczenie uywane w celu identyfikacji mieszkaców i obszaru poudniowo-wschodniego obszaru województwa pomorskiego i pónocno-zachodniego woj. warmisko-mazurskiego.

Po 1945 r. Powile stanowio pozosta cz okrgu mazurskiego bez Warmii i Mazur, która zostaa wczona do Polski, a w dwudziestoleciu midzywojennym do niej nie naleaa. Przy opisywaniu tego obszaru wskazywano, e stanowi on trzeci cz (po Warmii i Mazurach) tzw. Pomorza Mazowieckiego by wskazywa przynaleno tych terenów do Polski – w odrónieniu do niemieckiego terminu Oberland (Prusy Górne).

W 1953 r. pracownicy Instytutu Zachodniego w Poznaniu opisali Powile jako obszar obejmujcy ówczesne powiaty: elblski, malborski, sztumski, kwidzyski, suski, morski, pascki[. Rajmund Galon wskaza granice regionu: Wschodnia granica Powila przebiega wzdu rzeki Paski, nastpnie wschodnim skrajem Wyyny Elblskiej. Poudniowa granica Powila trzyma si granicy politycznej sprzed 1939 r. Jednoczenie wskazywa, e Powile nie posiada cech odrbnego regionu geograficznego i wchodzi w skad kilku krain naturalnych rozcigajcych si pomidzy Wis a Niemnem, a jedynie skrajne usytuowanie Powila w stosunku do pozostaych obszarów Pomorza Mazowieckiego, nizin nadwilaskich i uaw stanowi o jego wyodrbnieniu

SKRÓCONA HISTORIA REGIONU

Od czasów plemiennych (Prusowie) obszar do rzeki Dzierzgo nazywano Pomezani, a pomidzy rzekami Dzierzgo i Pask – Pogezani.

W latach 1466–1772 cztery ówczesne powiaty: sztumski, kiszporski (dzierzgoski), elblski, malborski tworzyy województwo malborskie, jako jedna z czterech czci Prus Królewskich.

W dwudziestoleciu midzywojennym w Polsce uywano okrelenia ziemia malborska. Cho nazwa Pomezania take bya uywana. Wadysaw ga opisa ziemi malborsk jako obszar midzy Wis, Nogatem, Dzierzgoni, Liwn a lini Malborka zamieszkay przez ludno polsk, mówic narzeczem malborskim. Region kulturowy stanowi okrojone dawne województwo malborskie. W wikszoci obszar by wczony do Prus Wschodnich, tj. powiaty: malborski, sztumski, kwidzyski i suski. Mniejsza cz ziemi malborskiej naleaa do Wolnego Miasta Gdaska (powiat Wielkie uawy) oraz do Polski – wski pas powiatu gniewskiego po wschodniej stronie Wisy. Obszar w znacznej mierze zbieny z historyczn Pomezani.

Pogezani natomiast póniej zaliczano do obszaru okrelanego niemieck nazw Oberland – co moemy wprost tumaczy jako pogórze. Polacy o tej czci Prus mówili Prusy Górne. Pomezani dodatkowo dzielono na Pomezani Ksic (w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodzc w skad Prus Ksicych), oraz na Pomezani Biskupi (wchodzc w skad Prus Królewskich).

11 lipca 1920 na Powilu odby si plebiscyt, który mia zadecydowa o jego przynalenoci pastwowej. By nadzorowany przez komisj z siedzib w Kwidzynie. Gosowanie odbyo si w powiatach: kwidzyskim, malborskim, suskim i sztumskim. Wikszo z nich gosowaa za pozostaniem w granicach Niemiec.

Wadze samorzdowe woj. pomorskiego chcc przeprowadzi dziaania promocyjne tego terenu i podkreli wielokulturowo Pomorza ustanowiy rok 2007 – Rokiem Powila, co zwizane byo z wiksz liczb imprez kulturalnych na obszarze powiatu sztumskiego i kwidzyskiego.

ATRAKCJE POWILA

To rejon o bardzo ciekawej i skomplikowanej historii, który wiele razy zmienia przynaleno pastwow, czego lady mona do dzi oglda w jego zabytkach.

Najdawniejsze wzmianki o Powila miejscu pochodz z czasów, kiedy wadali nimi Prusowie, a na Powilu znajdoway si dwie sporód pruskich krain: Pomezania i Pogezania. Prusowie przeszli do historii wymazani z politycznej rzeczywistoci przez uzbrojon w miecz i krzy rk rycerzy Zakonu Najwitszej Marii Panny. Ci ostatni odcisnli te najsilniejsze pitno na historii okolicy. Na terenie wzdu Wisy, od Grudzidza do miejsca gdzie wypywa z niej Nogat, wród atrakcji turystycznych króluj redniowieczne zamki – lad ponurych czasów chrystianizacji terytorium Prusów. Kiedy byo ich tu sporo, praktycznie kade miasto miao swój. Do naszych czasów zachoway si na Powilu dwa: w Kwidzynie i w Sztumie. Kwidzyski zamek kapituy pomezaskiej wraz z przylegajc do niego katedr, to jedna z lepiej zachowanych redniowiecznych warowni w Polsce. Wzorowana na zamkach krzyackich, zachwyca prostot i harmonijnoci surowej bryy. W podziemiach katedry w. Jana spoczywaj szcztki trzech wielkich mistrzów Zakonu. Sztumska twierdza, zachowana w czci letnia rezydencja wielkiego mistrza, jest miejscem organizacji redniowiecznych jarmarków i turniejów rycerskich.

Z bliszych nam czasów pochodzi inna turystyczna atrakcja Powila – paac Sierakowskich w Waplewie Wielkim. Siedziba znanego na Pomorzu rodu bya jednym z miejsc kultywowania polskoci w okresie zaborów. Obecnie znajduj si w nim Muzeum Tradycji Szlachty Polskiej i Pomorski Orodek Kontaktów z Poloni. Do kategorii zabytków techniki nale luzy na Nogacie w Biaej Górze. Swymi pocztkami sigaj poowy XIX wieku, a suca do dzi konstrukcja hydrotechniczna pochodzi z pocztków wieku XX.

Doczone pliki:



KALENDARZ WYDARZE

Zobacz list wydarze zwizanych z dziaaniem naszego stowarzyszenia.

Przejd na podstron ze szczegowymi informacjami. »
Lipiec 2022
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
1
2
3
4
5
6
7

NEWSLETTER

MSZ
Strona zostaa utworzona w ramach projektu "Euroregionalne Centrum Informacji - wsppraca z Obwodem Kaliningradzkim" wspfinansowanego przez Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu Wsppraca

Strona wyraa jedynie pogldy autorw i nie moe by utosamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP
Euroregion Ba�tyk